Cá nhìn màu như thế nào dưới nước?

Trang trướcTrang sau

Share: In nội dung Gửi email

Trong thế giới câu cá ngày nay, màu sắc của lure luôn là chủ đề gây tranh cãi. Có người tin rằng cá thích màu đỏ, cá thích chartreuse. Trời âm u phải dùng màu tối. Nước trong phải dùng màu tự nhiên… Nhưng câu hỏi quan trọng nhất lại thường bị bỏ quên: Cá thực sự nhìn thấy màu sắc như thế nào dưới nước?

Cá có thực sự phân biệt được màu sắc ?

Đây là điểm khác biệt cực lớn giữa cách con người nhìn lure, cách cá nhìn lure. Một màu cực kỳ đẹp dưới ánh sáng ngoài cửa hàng có thể trở nên gần như “vô hình” dưới nước. Ngược lại, một màu trông rất xấu với mắt người lại có thể tạo contrast mạnh khiến cá tấn công dữ dội.

Khoa học về thị giác cá (fish vision science) và quang học dưới nước (underwater optics) đã chứng minh rằng: Cá không nhìn màu giống con người. Ánh sáng thay đổi cực mạnh khi đi xuống nước. Độ sâu và độ đục quyết định màu cá thực sự nhìn thấy. Sự tương phản ( Contrast ) thường quan trọng hơn màu sắc tuyệt đối.
Nếu hiểu đúng nguyên lý này, bạn sẽ chọn lure hiệu quả hơn, tiết kiệm thời gian thử màu, tăng khả năng tấn công đáng kể, và hiểu vì sao nhiều “màu huyền thoại” lại hiệu quả trong từng điều kiện cụ thể.

1- Cá có nhìn thấy màu không?
Câu trả lời là: Có. Nhưng cách cá nhìn màu khác hoàn toàn con người.

Mắt người có 3 loại tế bào cảm quang chính: đỏ, xanh lá, xanh dương. Đây gọi là thị giác tam sắc. Trong khi đó, nhiều loài cá săn mồi như lại có hệ thị giác khác. Một số loài là nhị sắc (dichromatic); một số có thể nhìn thêm tia UV; một số loài hoạt động đêm thiên về nhận diện sự tương phản hơn màu sắc. Điều này nghĩa là cá không thấy “đỏ rực” như con người, không thấy màu theo kiểu RGB, và không cảm nhận độ bão hòa màu giống mắt người.
Nói cách khác: Một lure đẹp với người chưa chắc đẹp với cá.

2- Ánh sáng dưới nước hoạt động như thế nào?
Đây là phần quan trọng nhất trong khoa học câu cá. Khi ánh sáng đi vào nước, các bước sóng dài bị hấp thụ trước, các bước sóng ngắn đi sâu hơn.

Theo thứ tự:
⁃ Đỏ biến mất đầu tiên
⁃ Cam biến mất tiếp theo
⁃ Vàng giảm dần
⁃ Xanh lá tồn tại lâu hơn
⁃ Xanh dương đi sâu nhất
Điều này giải thích vì sao: đại dương nhìn xanh, nước sâu thường tối xanh, và lure đổi màu theo độ sâu.

3- Vì sao lure đỏ xuống sâu lại thành màu đen?
Đây là hiện tượng nổi tiếng nhất trong nghiên cứu màu lure. Ở vùng nước nông, lure đỏ phản xạ ánh sáng đỏ mạnh, cá có thể nhìn thấy rõ. Nhưng càng xuống sâu, ánh sáng đỏ bị hấp thụ, lure không còn phản xạ màu đỏ nữa. Kết quả: cá không còn thấy “đỏ”, mà thấy một silhouette tối hoặc đen. Đó là lý do màu đỏ hiệu quả ở nước nông, nhưng ở nước sâu, nó hoạt động như màu tối. Rất nhiều cần thủ nghĩ cá “thích màu đỏ”. Nhưng trong thực tế, ở nhiều trường hợp, cá chỉ đang phản ứng với tương phản mạnh của bóng mồi (Cá nhìn ngược lên mặt nước để nhận diện bóng của con mồi in trên nền ánh sáng mờ nhạt phía trên).

4- Màu sắc thay đổi như thế nào theo độ sâu?
• 0–1 mét: gần như màu thật:
Ở tầng nước rất nông, hầu hết màu sắc còn giữ nguyên, cá nhìn màu gần giống mắt người. Đây là vùng crankbait đỏ, orange craw, bright topwater thường hoạt động mạnh.

• 1–3 mét: đỏ bắt đầu biến mất
Ở độ sâu này, màu đỏ mất độ rực, cam và vàng vẫn khá rõ. Lure đỏ lúc này chuyển sang đỏ sẫm, nâu, hoặc gần đen.

• 3–6 mét: màu ấm suy giảm mạnh
Khi xuống sâu hơn, đỏ gần như biến mất, cam giảm mạnh, vàng bắt đầu nhạt.
Những màu còn nổi bật là xanh lá, chartreuse, xanh dương.

• Trên 6 mét: sự tương phản bắt đầu quan trọng hơn màu
Ở vùng nước sâu, ánh sáng giảm mạnh khiến màu sắc dần mất đi ý nghĩa. Khi đó, cá bắt đầu dựa nhiều hơn vào hình bóng, sự rung động, ánh chớp sáng và chuyển động. Đây chính là lý do vì sao các loại mồi như black/blue jig (mồi cá chì màu đen/xanh đen), dark worm (mồi giun tối màu) hay dark swimbait (mồi cá giả tối màu) thường cực kỳ hiệu quả khi câu ở vùng nước sâu.

5- Vì sao cá ưu tiên sự tương phản hơn màu sắc?
Đây là điều mà rất nhiều cần thủ chuyên nghiệp hiện nay đều đồng ý. Trong môi trường nước, ánh sáng không ổn định, độ đục thay đổi liên tục, màu biến đổi theo góc sáng. Cho nên nhận diện hình bóng và sự tương phản ổn định hơn nhiều so với màu sắc tuyệt đối. Một vật thể có đường nét rõ ràng, hình bóng mạnh mẽ và độ tương phản cao thường sẽ dễ bị cá phát hiện hơn.

6- Nước đục ảnh hưởng đến màu lure như thế nào?
Trong nước đục, ánh sáng bị tán xạ mạnh, màu sắc giảm nhanh, khả năng hiển thị cực thấp. Khi đó, cá không còn “nhìn thấy màu đẹp” như con người chúng ta vẫn nghĩ. Thay vào đó, chúng chuyển sang phát hiện các chuyển động, sự rung động, độ tương phản và sự dịch chuyển dòng nước do con mồi tạo ra. Đây cũng chính là lý do vì sao trong môi trường nước đục (muddy water), các gam màu như đen (black), đen-xanh (black/blue), xanh đọt chuối (chartreuse) hay trắng đục (white opaque) lại thường hiệu quả hơn hẳn.

7- Vì sao màu đen lại hiệu quả trong nước đục?
Nhiều cần thủ thường nghĩ một cách cảm tính rằng: nước đục thì phải dùng mồi màu sáng cho dễ thấy. Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại: màu đen mới là màu tạo ra hình bóng mạnh mẽ nhất. Trong môi trường ánh sáng thấp hoặc nước thiếu độ trong suốt, một con lure màu đen sẽ tạo nên một bóng đen tương phản cực kỳ sắc nét trên nền ánh sáng mờ nhạt từ mặt nước hắt xuống, giúp cá săn mồi định vị mục tiêu một cách dễ dàng và chính xác.

Đó là lý do vì sao những con Black Frog (nhái giả màu đen), Black Spinnerbait, hay Black Worm (giun silicone đen) luôn là thứ vũ khí cực kỳ "chết chóc" khi đánh vào các thời điểm: Nước đục bẩn; Điều kiện thiếu sáng; Câu đêm.

8- Chartreuse – màu “huyền thoại” trong fishing có gì đặc biệt?
Trong thế giới câu cá, Chartreuse (vàng chanh/xanh đọt chuối) là một trong những gam màu huyền thoại và nổi tiếng bậc nhất. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở cấu tạo sinh học: mắt của các loài cá săn mồi cực kỳ nhạy cảm với vùng ánh sáng màu xanh - vàng. Nhờ vậy, màu chartreuse tạo ra một độ tương phản cực kỳ mạnh mẽ và rất dễ lọt vào tầm ngắm của cá trong môi trường nước lợ, nước thối hoặc nước phèn. Đây hoàn toàn là một gam màu không có trong tự nhiên, nhưng lại sở hữu khả năng hiển thị ở mức tuyệt đối. Trong rất nhiều trường hợp, cá lao vào táp mồi không phải vì chúng nghĩ đó là một con mồi thật, mà chúng tấn công hoàn toàn do phản xạ bản năng trước một vật thể quá nổi bật và kích thích thị giác.

9- Cá có nhìn thấy tia UV không?
Một số loài cá sở hữu khả năng nhìn thấy tia cực tím (UV) – điều mà mắt người hoàn toàn bất lực. Trong môi trường tự nhiên, rất nhiều loài cá mồi (baitfish), sinh vật phù du, và đặc biệt là lớp vảy của con mồi (prey scales) có khả năng phản xạ tia UV cực tốt dưới nước.
"Siêu năng lực" này mang lại cho cá săn mồi những lợi thế vượt trội:
* Giúp chúng săn mồi hiệu quả hơn hẳn.
* Dễ dàng nhận diện và định vị con mồi trong điều kiện ánh sáng yếu.
* Theo dõi, bám đuôi vật thể chính xác trong môi trường nước sâu.
Đây cũng chính là lý do vì sao các hãng sản xuất lure hiện đại ngày nay đua nhau quảng cáo các công nghệ như UV coating (lớp phủ UV), UV paint (sơn phản xạ UV), hay UV reflective finish (bề mặt hoàn thiện phản xạ UV).

( Còn tiếp)

VietnamFishingReview