Cùng một mức tải mồi, vì sao có cây cần ném xa hơn?

Trang trướcTrang sau

Share: In nội dung Gửi email

Khoảng cách của một cú ném không nằm trên một con số ghi ở thân cần. Đằng sau vài chục mét dây bay ra là một chuỗi chuyển động của thân cần (blank), ngọn cần, khoen và vật liệu. Các hãng lớn đang giải bài toán ấy theo những cách khác nhau — và người câu nên nhìn vào lời giải trước khi nhìn vào lời quảng cáo.

Khoảng cách của một cú ném không nằm trên một con số ghi ở thân cần

Có một tình huống rất quen thuộc với người chơi lure. Hai cây cần cùng chiều dài, cùng ghi tải mồi 10–30g, cùng gắn một chiếc máy, cùng loại dây và cùng sử dụng một mồi 20g. Nhưng khi đứng cạnh nhau bên bờ nước, hai cây cần có thể cho cảm giác hoàn toàn khác. Một cây “bật” mồi đi rất nhanh, đường bay ổn định, trong khi đó cây kia cong nhiều nhưng cú ném lại không tạo được cảm giác tương tự. Vậy 20g trên cây cần này có phải cũng là 20g trên cây cần kia?

Về khối lượng, tất nhiên là như nhau nhưng về cách cây cần tiếp nhận, tích trữ, giải phóng và kiểm soát năng lượng của độ bung, câu chuyện hoàn toàn khác. Đó là bài toán mà các nhà sản xuất cần câu đang giải bằng những cấu trúc carbon, thiết kế ngọn cần, hệ thống khoen và phương pháp mô phỏng ngày càng tinh vi.Và ở đây, chúng ta không cần chọn Shimano hay Daiwa đúng hơn, chúng ta chỉ đặt bài toán, rồi xem mỗi hãng giải nó như thế nào.

I- Tải mồi chỉ là điểm xuất phát
Một thông số như 10–30g trước hết cho người câu biết khoảng tải mà nhà sản xuất thiết kế cây cần để làm việc. Nó không phải một lời cam kết rằng mọi cây cần 10–30g đều có cùng khoảng cách ném. Bởi khi người câu vung cần, thân cần (blank) bị uốn và tích trữ năng lượng biến dạng. Sau đó blank hồi lại, giải phóng năng lượng vào dây và mồi. Nhưng điều quyết định hiệu quả không chỉ là có bao nhiêu năng lượng được tích trữ, còn phải xem:
• Năng lượng được tích trữ ở đâu
• Thân cần (blank) hồi phục nhanh đến mức nào
• Ngọn cần còn dao động bao lâu sau khi vung
• Độ dao động của thân cần nhiều hay ít
• Lực khóa nằm ở đâu
• Dây đi qua hệ thống khoen như thế nào

Nói cách khác, 02 cây cần cùng chịu được một mồi 20g không có nghĩa chúng chuyển 20g ấy thành một cú ném giống nhau.

1- Bài toán đầu tiên: Cây cần tích và trả năng lượng như thế nào?
Đây là nơi Daiwa đưa ra một cách tiếp cận khá đặc biệt với “ESS – Expert Sense Simulation”, có thể Việt hóa là “hệ thống mô phỏng cảm giác chuyên gia”. Theo Daiwa, khi thân cần (blank) bị uốn, nó sinh ra một lực muốn đưa vật liệu trở về hình dạng ban đầu. Hãng gọi phần năng lượng này là năng lượng biến dạng và sử dụng hệ thống riêng để phân tích nó bằng số liệu, qua đó xác định những khu vực nào của thân cần đang làm tốt và những khu vực nào cần cải thiện. Daiwa cũng cho biết hệ thống này cho phép đưa yếu tố cảm nhận của người câu vào quá trình thiết kế.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách tiếp cận. Daiwa đặt câu hỏi: “ Khi cây cần bị uốn, năng lượng đang được phân bố và trả lại như thế nào?”. Đó là một cách nhìn khác về cùng một cây cần. Người câu nhìn thấy một thân cần cong. Còn anh Kỹ sư nhìn thấy một hệ thống năng lượng đang biến dạng.

2- Bài toán thứ hai: Ngọn cần phải dừng lại như thế nào?
Một cú ném không kết thúc ngay khi mồi rời khỏi đầu cần. Blank vẫn còn chuyển động. Ngọn cần có thể tiếp tục dao động. Nếu dao động này kéo dài, đầu cần không thực sự “đứng” ngay tại thời điểm người câu kết thúc cú vung. Đây là lý do tốc độ hồi phục của ngọn cần trở thành một vấn đề quan trọng trong việc quăng mồi.

Daiwa công bố rằng hệ thống AGS – Air Guide System, sử dụng khung khoen bằng carbon nhẹ, giúp giảm khối lượng và đặc biệt có lợi ở khu vực ngọn cần. Hãng cho biết việc giảm khối lượng này hỗ trợ tăng tốc độ vung, đồng thời giúp dao động của ngọn cần thu lại nhanh hơn; Daiwa liên hệ trực tiếp những yếu tố đó với khoảng cách và khả năng kiểm soát cú ném. Daiwa thậm chí công bố biểu đồ so sánh quá trình dao động của ngọn cần sau khi vung, với mục tiêu cho thấy ngọn của cần sử dụng AGS thu dao động nhanh hơn. Đây là một chi tiết rất đáng chú ý. Khoen không chỉ là nơi dây đi qua. Ở vị trí của nhà thiết kế, nó còn là một phần của khối lượng chuyển động trên thân cần.

Chỉ vài gram cũng có thể trở thành vấn đề. Nghe có vẻ khó tin. Một hệ thống khoen nhẹ hơn vài gram có thực sự đáng kể? Daiwa cho rằng có. Trong tài liệu kỹ thuật về AGS, hãng nhấn mạnh rằng khối lượng của khoen ảnh hưởng đến khối lượng tổng thể và đặc biệt đáng chú ý khi nó nằm ở những vị trí có ảnh hưởng lớn tới chuyển động của cần. Daiwa cho biết khung carbon của AGS nhẹ hơn đáng kể so với các khung kim loại truyền thống và việc giảm khối lượng ở khu vực ngọn hỗ trợ tốc độ vung cũng như khả năng thu dao động.

Nhưng chính Daiwa cũng đưa ra một lưu ý quan trọng, nhẹ không phải mục tiêu duy nhất. Hãng cảnh báo rằng giảm số lượng khoen để làm cần nhẹ hơn có thể dẫn tới vấn đề về độ ổn định của dây, cảm giác hoặc ma sát; vì vậy hình dạng, kích thước, số lượng và vị trí của khoen phải được lựa chọn theo từng loại cần.
Điều này giúp chúng ta tránh một kết luận quá đơn giản, cần nhẹ hơn = luôn ném xa hơn ? Không. Vấn đề là nhẹ ở đâu và nhẹ bằng cách nào?

3- Bài toán thứ ba: Blank có bị xoắn trong cú ném?
Một cây cần khi quăng mồi không chỉ uốn theo một mặt phẳng, nó còn có thể bị xoắn. Daiwa gọi hiện tượng này là Nejire và cho biết nó xuất hiện trong khi quăng, thao tác mồi, đóng cá và chiến đấu với cá. Giải pháp của hãng là X45, sử dụng các lớp sợi carbon chạy chéo ±45 độ bên cạnh những hướng sợi truyền thống, nhằm hạn chế biến dạng xoắn. Daiwa cho biết X45 hướng tới việc cải thiện sức mạnh, khả năng điều khiển và độ nhạy của cần. Đây là một điểm rất đáng để người câu hiểu đúng. Một cây cần không nhất thiết phải “cứng hơn toàn bộ” để kiểm soát cú ném tốt hơn. Nhà thiết kế có thể tìm cách khiến thân cần biến dạng đúng hướng hơn. Đó là câu chuyện của cấu trúc vật liệu.

4- Bài toán thứ tư: tiết diện thân cần biến dạng ra sao?
Daiwa còn giải quyết một vấn đề khác bằng 3DX. Theo hãng, khi cần chịu tải và bị uốn, tiết diện blank có xu hướng biến từ hình tròn thành hơi dẹt. Cấu trúc 3DX sử dụng kết cấu dạng tổ ong ở phía ngoài để tăng lực phục hồi hình dạng.
Daiwa cho biết khi khả năng phục hồi hình dạng tăng, dao động ở ngọn cần có thể thu nhanh hơn, qua đó hỗ trợ sự ổn định của đường bay và khoảng cách ném. Như vậy, trong hệ thống công nghệ của Daiwa, chúng ta có thể thấy nhiều bài toán khác nhau:
- ESS → năng lượng biến dạng.
- X45 → chống xoắn.
- 3DX → phục hồi hình dạng.
- AGS → giảm khối lượng và kiểm soát dao động ở khu vực khoen, đặc biệt phần ngọn.
Chúng không phải bốn tên gọi cho cùng một thứ. Mỗi công nghệ đang giải một phần khác nhau của bài toán.

II- Còn Shimano nhìn cú ném như thế nào?
Đây là lúc bài toán trở nên thú vị hơn. Shimano cũng phát triển những cấu trúc carbon nhằm kiểm soát biến dạng của blank, nhưng hãng có cách xây dựng hệ thống công nghệ riêng.
- SPIRAL X và HI-POWER X là hai cái tên quan trọng.

Trong các tài liệu sản phẩm của Shimano, HI-POWER X được mô tả là cấu trúc carbon quấn chéo ở phía ngoài blank nhằm hạn chế xoắn và kiểm soát biến dạng. Trên những dòng cần cụ thể, Shimano điều chỉnh cấu trúc này theo mục đích sử dụng thay vì áp dụng một công thức giống nhau cho mọi loại cần.
Điều đó dẫn đến một nguyên tắc rất đáng chú ý: Công nghệ blank không tồn tại độc lập với kiểu câu.

Một cây cần Surf, một cây cần Bass và một cây cần câu cá lớn ngoài khơi không đối mặt với cùng một bài toán. Vì thế, không thể chỉ nhìn tên công nghệ rồi kết luận cây cần nào sẽ ném xa hơn.

Và khoen lại xuất hiện trong bài toán của Shimano. Đây cũng là lý do hệ thống khoen đáng được đưa vào câu chuyện. Một cây cần có thân cần (blank) rất tốt nhưng hệ thống dẫn dây không phù hợp vẫn chưa phải một hệ thống quăng mồi hoàn chỉnh.

Daiwa thậm chí nhấn mạnh rằng AGS là một “hệ thống”, không đơn thuần là một chiếc khung khoen bằng carbon. Hãng cho biết số lượng, kích thước và vị trí khoen phải được lựa chọn theo từng loại cần; quá nhiều khoen có thể làm tăng khối lượng và số điểm ma sát, trong khi quá ít lại có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát dây. Đây có lẽ là một trong những chi tiết thực tế nhất đối với người mua cần câu. Hãy không chỉ hỏi cây cần có khoen gì. Mà còn cần biết Khoen đó được bố trí như thế nào trên chính cây cần này.

Vậy 20g có còn là 20g? Vẫn là 20g nhưng cách một cây cần “làm việc” với 20g ấy có thể hoàn toàn khác cây cần khác. Hãy tưởng tượng hai blank cùng được gắn một mồi 20g.

⁃ Cây thứ nhất: Uốn tốt nhưng hồi phục chậm. Ngọn tiếp tục dao động. Một phần chuyển động sau cú vung trở thành dao động dư.

⁃ Cây thứ hai: Uốn dưới tải. Tích trữ năng lượng. Sau đó hồi phục nhanh hơn và thu dao động của ngọn tốt hơn.

Hai cây đều có thể phù hợp với mồi 20g. Nhưng nhà thiết kế đã tạo ra hai cách khác nhau để xử lý cùng một tải. Đây là lý do thông số “Lure weight” không thể tự mình trả lời câu hỏi về khoảng cách quang xa. Tuy nhiên có một điều cần đặc biệt thận trọng từ các tuyên bố của hãng, chúng ta có thể hiểu công nghệ được thiết kế để giải quyết vấn đề nào. Chúng ta không nên biến những tuyên bố đó thành kết luận: “Cây cần A chắc chắn ném xa hơn cây cần B.”

Muốn chứng minh điều đó phải có một phép thử thực tế được kiểm soát:
• Cùng người ném
• Cùng máy
• Cùng dây
• Cùng mồi;
• Cùng điều kiện gió
• Cùng kỹ thuật
• Cùng số lần thử

Nếu không, rất khó tách riêng ảnh hưởng của cây cần khỏi kỹ năng người sử dụng và các yếu tố môi trường. Đây cũng là lý do bài viết này không đứng về Shimano hay Daiwa. Các hãng đưa ra lời giải. Chúng ta trình bày lời giải đó. Một cú ném xa thực chất là một chuỗi chuyển động. Khi người câu vung cần, câu chuyện diễn ra rất nhanh: Thân cần (Blank) biến dạng. Năng lượng được tích trữ. Thân cần có thể chịu xoắn. Ngọn cần chuyển động. Khoen cũng chuyển động cùng blank. Sau thời điểm thả mồi, ngọn cần tiếp tục hồi phục. Dây bắt đầu thoát ra. Và tất cả những yếu tố ấy cùng tác động lên kết quả cuối cùng.

Vì vậy, khoảng cách quăng xa không nên được nhìn như cuộc thi: “ Cây nào cứng hơn?” Hay: “Cây nào nhẹ hơn?” Câu hỏi đúng hơn là: Cây cần nào kiểm soát tốt hơn toàn bộ quá trình biến năng lượng của cú vung thành chuyển động của mồi — trong đúng điều kiện mà nó được thiết kế để sử dụng?

Đó là câu hỏi mà mỗi nhà sản xuất có thể đưa ra một câu trả lời khác nhau.
Daiwa dùng ESS để phân tích năng lượng biến dạng; X45 để kiểm soát xoắn; 3DX để tăng khả năng phục hồi hình dạng; AGS để tối ưu khối lượng, độ cứng của hệ thống khoen và sự ổn định của ngọn cần.

Shimano lại xây dựng những cấu trúc blank riêng như SPIRAL X và HI-POWER X để xử lý sự biến dạng và tăng khả năng kiểm soát thân cần trong những tình huống sử dụng khác nhau.

Không có một lời giải duy nhất cho bài toán quăng mồi và có những lời giải khác nhau. Chính sự khác nhau ấy mới khiến hai cây cần cùng chiều dài, cùng tải mồi, thậm chí cùng trọng lượng, vẫn có thể mang đến hai cú ném hoàn toàn khác nhau.

Đừng chỉ đọc con số trên thân cần, khi đứng trước một cây cần mới, người câu thường nhìn vào ba thứ: Chiều dài – tải mồi – trọng lượng. 03 thông số ấy rất quan trọng nhưng chúng mới chỉ là phần nổi. Phía quan trọng nhất  là cả một thế giới của vật liệu, hướng sợi carbon, khả năng phục hồi, phân bổ khối lượng, cấu trúc cần và hệ thống dẫn dây. Và đó cũng là điều đáng giá nhất mà công nghệ câu cá hiện đại mang lại. Nhà sản xuất không chỉ cố làm một cây cần “mạnh hơn”. Họ đang cố kiểm soát chính xác hơn cách cây cần biến dạng, hồi phục và truyền năng lượng.

Còn cây cần nào phù hợp nhất? Đó là câu hỏi dành cho người sử dụng. Bởi sau cùng, công nghệ chỉ đưa ra lời giải. Người câu mới là người quyết định lời giải nào phù hợp với cú ném của mình.

VietnamFishingReview